Chán ăn tâm thần – không chỉ là muốn giảm cân
- Thứ sáu - 19/06/2026 03:54
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Chán ăn tâm thần (Anorexia Nervosa) là một rối loạn ăn uống nghiêm trọng, đặc trưng bởi tình trạng hạn chế ăn uống kéo dài dẫn đến sụt cân đáng kể, nỗi sợ tăng cân quá mức và sự méo mó trong nhận thức về hình ảnh cơ thể [1].
Người bệnh thường cho rằng mình thừa cân dù thực tế đã gầy rõ rệt. Đây không đơn thuần là việc ăn kiêng hay mong muốn có vóc dáng đẹp mà là một bệnh lý tâm thần cần được phát hiện và điều trị sớm.
Ảnh minh hoạ
Dịch tễ học
Chán ăn tâm thần thường khởi phát ở tuổi vị thành niên và người trẻ tuổi. Bệnh gặp ở nữ giới nhiều hơn nam giới, tuy nhiên số trường hợp được phát hiện ở nam giới đang ngày càng gia tăng [2].
Các yếu tố nguy cơ bao gồm áp lực về ngoại hình, tính cách cầu toàn, tiền sử lo âu hoặc trầm cảm và tiền sử gia đình có rối loạn ăn uống.
Dấu hiệu nhận biết
Một số biểu hiện thường gặp gồm:
· Ăn rất ít hoặc bỏ bữa thường xuyên.
· Lo sợ tăng cân dù cân nặng thấp.
· Giảm cân nhanh hoặc kéo dài.
· Ám ảnh về vóc dáng và lượng calo.
· Tập thể dục quá mức để giảm cân.
· Thường xuyên soi xét hình thể của bản thân.
Ở giai đoạn tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, táo bón, tóc rụng, da khô, rối loạn kinh nguyệt và nhịp tim chậm.
Tiêu chuẩn chẩn đoán
Theo DSM-5-TR, chẩn đoán chán ăn tâm thần dựa trên ba đặc điểm chính :
· Hạn chế ăn uống dẫn đến cân nặng thấp hơn mức bình thường.
· Sợ tăng cân hoặc có hành vi ngăn cản tăng cân kéo dài.
· Nhận thức sai lệch về cân nặng và hình thể hoặc không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu cân.
Ảnh minh hoạ
Nếu không được điều trị, chán ăn tâm thần có thể gây nhiều hậu quả nghiêm trọng như suy dinh dưỡng, thiếu máu, loãng xương, rối loạn điện giải, rối loạn nhịp tim và các vấn đề sức khỏe tâm thần đi kèm. Đây cũng là một trong những rối loạn tâm thần có tỷ lệ tử vong cao do biến chứng nội khoa và nguy cơ tự sát .
Điều trị
Điều trị chán ăn tâm thần cần sự phối hợp giữa bác sĩ tâm thần, bác sĩ dinh dưỡng, gia đình và người bệnh. Mục tiêu điều trị bao gồm phục hồi cân nặng, cải thiện thói quen ăn uống, điều chỉnh nhận thức sai lệch về hình thể và điều trị các rối loạn tâm thần đi kèm.
Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời giúp cải thiện đáng kể tiên lượng của người bệnh.
Nếu người thân có biểu hiện giảm cân bất thường, từ chối ăn uống kéo dài hoặc quá ám ảnh về cân nặng và ngoại hình, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám. Chẩn đoán và điều trị sớm không chỉ giúp phục hồi sức khỏe thể chất mà còn góp phần ngăn ngừa những biến chứng tâm lý và xã hội lâu dài.
Tài liệu tham khảo
[1] American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed., Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Publishing; 2022.[2] Treasure J, Duarte TA, Schmidt U. Eating disorders. Lancet. 2020;395(10227):899-911.
[3] World Health Organization. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision (ICD-10). Geneva: WHO.