Cuồng uống tâm thần – khi uống nước quá mức trở thành một rối loạn bệnh lý
- Thứ sáu - 12/06/2026 03:45
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Cuồng uống tâm thần là gì?
Cuồng uống tâm thần là tình trạng người bệnh uống một lượng nước quá mức kéo dài mà không xuất phát từ nhu cầu sinh lý hoặc nguyên nhân nội khoa rõ ràng. Người bệnh thường uống nước liên tục trong ngày, luôn có nhu cầu tìm kiếm nước uống và cảm thấy khó chịu khi bị hạn chế lượng nước.
Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ uống nước quá mức ở nhóm bệnh nhân tâm thần mạn tính, đặc biệt là tâm thần phân liệt dao động từ 6–20%. Ngoài tâm thần phân liệt, tình trạng này còn được ghi nhận ở bệnh nhân rối loạn lưỡng cực, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, sa sút trí tuệ và chậm phát triển trí tuệ.
Ảnh minh hoạ
Nguyên nhân và cơ chế
Hiện nay, cơ chế chính xác của cuồng uống tâm thần vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Nhiều nghiên cứu cho rằng tình trạng này liên quan đến sự rối loạn trung tâm điều hòa cảm giác khát trong não, các yếu tố hành vi – tâm lý và tác dụng phụ của một số thuốc điều trị tâm thần gây khô miệng hoặc tăng cảm giác khát.
Ở nhiều bệnh nhân, việc uống nước không đơn thuần nhằm giải khát mà còn trở thành một hành vi mang tính cưỡng chế, giúp giảm căng thẳng hoặc lo âu tạm thời.
Mã chẩn đoán
Cuồng uống tâm thần hiện chưa được phân loại như một bệnh độc lập trong ICD-10 hoặc DSM-5-TR. Trong thực hành lâm sàng, tình trạng này thường được ghi nhận bằng mã R63.1 – Polydipsia (khát nhiều/uống nhiều) và được xem là một biểu hiện hoặc hành vi liên quan đến rối loạn tâm thần nền.
Các tiêu chí gợi ý chẩn đoán
Hiện chưa có bộ tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức được chấp nhận rộng rãi. Chẩn đoán chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân thực thể.
Các dấu hiệu gợi ý bao gồm:
Biến chứng đáng lo ngại nhất của cuồng uống tâm thần là ngộ độc nước dẫn đến hạ natri máu. Khi lượng nước đưa vào vượt quá khả năng đào thải của thận, natri trong máu bị pha loãng, làm nước di chuyển vào tế bào não và gây phù não.
Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
Chẩn đoán và điều trị
Bên cạnh các tiêu chuẩn gợi ý, việc chẩn đoán đòi hỏi phải loại trừ các nguyên nhân gây uống nhiều nước khác như đái tháo đường, đái tháo nhạt hoặc các rối loạn chuyển hóa..
Điều trị chủ yếu bao gồm:
Thông điệp từ bác sĩ
Không phải lúc nào uống nhiều nước cũng có lợi cho sức khỏe. Đối với người mắc bệnh tâm thần, việc uống nước quá mức có thể là dấu hiệu của một rối loạn cần được quan tâm và theo dõi. Nếu nhận thấy người bệnh uống nước bất thường, tiểu nhiều hoặc xuất hiện các biểu hiện như lú lẫn, ngủ gà sau khi uống quá nhiều nước, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Phát hiện sớm và quản lý đúng không chỉ giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh và gia đình.
Tài liệu tham khảo
1. World Health Organization. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision (ICD-10). Geneva: WHO.
2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed., Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Publishing; 2022.
Cuồng uống tâm thần là tình trạng người bệnh uống một lượng nước quá mức kéo dài mà không xuất phát từ nhu cầu sinh lý hoặc nguyên nhân nội khoa rõ ràng. Người bệnh thường uống nước liên tục trong ngày, luôn có nhu cầu tìm kiếm nước uống và cảm thấy khó chịu khi bị hạn chế lượng nước.
Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ uống nước quá mức ở nhóm bệnh nhân tâm thần mạn tính, đặc biệt là tâm thần phân liệt dao động từ 6–20%. Ngoài tâm thần phân liệt, tình trạng này còn được ghi nhận ở bệnh nhân rối loạn lưỡng cực, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, sa sút trí tuệ và chậm phát triển trí tuệ.
Ảnh minh hoạ
Hiện nay, cơ chế chính xác của cuồng uống tâm thần vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn. Nhiều nghiên cứu cho rằng tình trạng này liên quan đến sự rối loạn trung tâm điều hòa cảm giác khát trong não, các yếu tố hành vi – tâm lý và tác dụng phụ của một số thuốc điều trị tâm thần gây khô miệng hoặc tăng cảm giác khát.
Ở nhiều bệnh nhân, việc uống nước không đơn thuần nhằm giải khát mà còn trở thành một hành vi mang tính cưỡng chế, giúp giảm căng thẳng hoặc lo âu tạm thời.
Mã chẩn đoán
Cuồng uống tâm thần hiện chưa được phân loại như một bệnh độc lập trong ICD-10 hoặc DSM-5-TR. Trong thực hành lâm sàng, tình trạng này thường được ghi nhận bằng mã R63.1 – Polydipsia (khát nhiều/uống nhiều) và được xem là một biểu hiện hoặc hành vi liên quan đến rối loạn tâm thần nền.
Các tiêu chí gợi ý chẩn đoán
Hiện chưa có bộ tiêu chuẩn chẩn đoán chính thức được chấp nhận rộng rãi. Chẩn đoán chủ yếu dựa trên đánh giá lâm sàng và loại trừ các nguyên nhân thực thể.
Các dấu hiệu gợi ý bao gồm:
- Uống nước quá mức kéo dài, thường trên 3 lít/ngày.
- Có bệnh lý tâm thần đi kèm.
- Không tìm thấy nguyên nhân nội khoa giải thích tình trạng uống nhiều nước.
- Tiểu nhiều, dao động cân nặng trong ngày hoặc các đợt hạ natri máu tái diễn.
- Áp lực thẩm thấu huyết tương giảm và nước tiểu thường loãng ở các trường hợp có ngộ độc nước.
Biến chứng đáng lo ngại nhất của cuồng uống tâm thần là ngộ độc nước dẫn đến hạ natri máu. Khi lượng nước đưa vào vượt quá khả năng đào thải của thận, natri trong máu bị pha loãng, làm nước di chuyển vào tế bào não và gây phù não.
Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
- Đau đầu.
- Buồn nôn, nôn.
- Lú lẫn.
- Giảm ý thức.
- Co giật.
- Hôn mê.
Chẩn đoán và điều trị
Bên cạnh các tiêu chuẩn gợi ý, việc chẩn đoán đòi hỏi phải loại trừ các nguyên nhân gây uống nhiều nước khác như đái tháo đường, đái tháo nhạt hoặc các rối loạn chuyển hóa..
Điều trị chủ yếu bao gồm:
- Kiểm soát lượng nước uống hằng ngày.
- Điều trị tốt bệnh tâm thần nền.
- Giáo dục và can thiệp hành vi cho người bệnh.
- Theo dõi định kỳ điện giải máu ở các trường hợp nguy cơ cao.
Thông điệp từ bác sĩ
Không phải lúc nào uống nhiều nước cũng có lợi cho sức khỏe. Đối với người mắc bệnh tâm thần, việc uống nước quá mức có thể là dấu hiệu của một rối loạn cần được quan tâm và theo dõi. Nếu nhận thấy người bệnh uống nước bất thường, tiểu nhiều hoặc xuất hiện các biểu hiện như lú lẫn, ngủ gà sau khi uống quá nhiều nước, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.
Phát hiện sớm và quản lý đúng không chỉ giúp phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh và gia đình.
Tài liệu tham khảo
1. World Health Organization. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, 10th Revision (ICD-10). Geneva: WHO.
2. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed., Text Revision (DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Publishing; 2022.