Rối loạn cận giấc ngủ là gì?
- Thứ ba - 06/01/2026 09:17
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Rối loạn cận giấc ngủ ( Parasomia ) là một loại rối loạn giấc ngủ gây ra những hành vi bất thường trong khi ngủ hoặc lúc chuyển từ trạng thái ngủ sang thức. Bài viết này sẽ chỉ tổng quan về tất các các rối loạn trong rối loạn cận giấc ngủ. Các nội dung chi tiết của riêng từng rối loạn sẽ được đề cập ở các bài viết sau.
Có ba nhóm chính của chứng rối loạn cận giấc ngủ dựa trên giai đoạn giấc ngủ mà chúng xảy ra:
- Giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (non-REM): từ lúc bắt đầu ngủ cho đến khoảng nửa đầu đêm.
Có ba nhóm chính của chứng rối loạn cận giấc ngủ dựa trên giai đoạn giấc ngủ mà chúng xảy ra:
- Giấc ngủ không chuyển động mắt nhanh (non-REM): từ lúc bắt đầu ngủ cho đến khoảng nửa đầu đêm.
- Cơn hoảng sợ khi ngủ: xảy ra khi người bệnh đột nhiên thức dậy vì sợ hãi. Họ không thể thuật lại toàn diện về giấc mơ, thường xuất hiện sau khi ngủ khoảng 1 giờ. Cơn hoảng sợ khi ngủ thường ngắn (30 giây), nhưng có thể kéo dài tới vài phút.
- Mộng du (miên hành): người bệnh ra khỏi giường và di chuyển với đôi mắt mở to mặc dù họ vẫn đang ngủ. Người bệnh có thể thực hiện các hoạt động phức tạp như lúc đang ngủ. Cơn mông du thường kéo dài vài giây đến vài phút.
- Sự kích động nhầm lẫn ( say ngủ ): Người bệnh thức dậy họ cảm thấy bối rối và mất phương hướng. Họ có thể ngồi dậy, mở mắt hoặc thể hiện cảm xúc như khóc, có thể nói chậm hoặc không hiểu người khác đang nói gì với mình. Cơn này thường gặp ở trẻ em, kéo dài trong vài phút đến vài giờ.
- Rối loạn ác mộng: là những giấc mơ sống động gây ra cảm giác sợ hãi, kinh hoàng, lo lắng dẫn đến tỉnh giấc trong hầu hết các trường hợp chủ yếu là vào nữa sau của giấc ngủ. Người bệnh có thể mô tả chi tiết giấc mơ của mình và nỗi sợ về giấc mơ vẫn tồn tại làm cho họ khó ngủ lại.
- Liệt khi ngủ tái phát ( bóng đè tái diễn từng đợt ): Liệt khi ngủ khiến người bệnh thức giấc và không thể cử động cơ thể. Các cơn có thể kéo dài vài giây đến vài phút. Có thể gây căng thẳng ,sợ hãi và hoảng loạn cho người bệnh. Họ có thể thoát khỏi tình trạng này nếu có ai đó nói chuyện hoặc chạm vào.
- Rối loạn hành vi giấc ngủ REM: người bệnh hành động, phát ra âm thanh (nói, chửi thề, cười, hét) hoặc thực hiện các động tác hung hăng (đấm, đá, túm) như một phản ứng với giấc mơ bạo lực.
- Đái dầm khi ngủ: Đây là tình trạng tiểu tiện vô tình trong khi ngủ. Đái dầm do mất ngủ thường xảy ra sau 5 tuổi. Tình trạng này xảy ra ít nhất hai lần một tuần trong ít nhất ba tháng.
- Rối loạn ăn uống liên quan đến giấc ngủ: người bệnh sẽ ăn và uống trong khi ngủ. Các nguy cơ bao gồm ăn phải thức ăn không ăn được hoặc độc hại, nghẹn hoặc thương tích do chế biến hoặc nấu thức ăn.
Ảnh minh họa: Mộng du là một trong những rối loạn cận giấc ngủ
Rối loạn cận giấc ngủ phổ biến như thế nào?
Một số chứng rối loạn giấc ngủ phổ biến hơn những chứng khác. Vì có nhiều loại khác nhau, có 1 nghiên cứu ước tính rằng 4% đến 67% người lớn trên thế giới đã từng bị rối loạn giấc ngủ trong suốt cuộc đời.
Nguyên nhân nào gây ra chứng rối loạn cận giấc ngủ?
Các nguyên nhân có thể gây ra chứng rối loạn giấc ngủ cũng là nguyên nhân gây ra các rối loạn cận giấc ngủ. Một số nhóm nguyên nhân chính gây ra rối loạn là:
Các biến chứng của chứng rối loạn giấc ngủ có thể bao gồm:
Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ tìm hiểu thêm về các triệu chứng của người bệnh thông qua mô tả của người thân quan sát hành vi khi ngủ của người bệnh, tìm hiểu về tiền sử bệnh lý, sử dụng thuốc và chất kích thích nếu có. Bên cạnh đó bác sĩ có thể chỉ định 1 số cận lậm sàng để theo dõi giấc ngủ của người bệnh như:
Phương pháp điều trị có thể khác nhau tùy theo từng loại. Nhưng tất cả các rối loạn cận giấc ngủ đều có thể được hưởng lợi từ những điều sau:
Một số chứng rối loạn giấc ngủ phổ biến hơn những chứng khác. Vì có nhiều loại khác nhau, có 1 nghiên cứu ước tính rằng 4% đến 67% người lớn trên thế giới đã từng bị rối loạn giấc ngủ trong suốt cuộc đời.
Nguyên nhân nào gây ra chứng rối loạn cận giấc ngủ?
Các nguyên nhân có thể gây ra chứng rối loạn giấc ngủ cũng là nguyên nhân gây ra các rối loạn cận giấc ngủ. Một số nhóm nguyên nhân chính gây ra rối loạn là:
- Chu kỳ thức- ngủ không đều đặn
- Gen di truyền
- Sử dụng một số loại thuốc, chất kích thích ảnh hưởng đến giấc ngủ: bia, rượu, thuốc lá ,cà phê,…
- Các bệnh lý khác ảnh hưởng đến giấc ngủ: trầm cảm, lo âu, đau mạn tính, suy tim mạn tính, bệnh mạch vành, rối loạn hô hấp khi ngủ,…
- Môi trường ngủ không thực sự tốt: tiếng ồn, ánh sáng, nơi ngủ,…
Các biến chứng của chứng rối loạn giấc ngủ có thể bao gồm:
- Trầm cảm, lo âu
- Gây thương tích cho bản thân và người khác
- Hiệu suất làm việc hoặc học tập kém
Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ tìm hiểu thêm về các triệu chứng của người bệnh thông qua mô tả của người thân quan sát hành vi khi ngủ của người bệnh, tìm hiểu về tiền sử bệnh lý, sử dụng thuốc và chất kích thích nếu có. Bên cạnh đó bác sĩ có thể chỉ định 1 số cận lậm sàng để theo dõi giấc ngủ của người bệnh như:
- Đa ký giấc ngủ: ghi lại sóng não, nhịp tim, chuyển động mắt và hơi thở của người bệnh khi họ ngủ.
- Điện não đồ (EEG) hoặc EEG khi ngủ: ghi lại hoạt động não của người bệnh.
- Xét nghiệm hình ảnh: chụp CT hoặc MRI có thể phát hiện thoái hóa não hoặc các nguyên nhân có thể khác.
Phương pháp điều trị có thể khác nhau tùy theo từng loại. Nhưng tất cả các rối loạn cận giấc ngủ đều có thể được hưởng lợi từ những điều sau:
- Thực hiện thói quen vệ sinh giấc ngủ tốt.
- Hạn chế uống rượu và không sử dụng thuốc hoặc chất không được kê đơn.
- Dùng tất cả các loại thuốc theo đơn theo chỉ dẫn của bác sĩ.
- Tham gia liệu pháp hành vi nhận thức (CBT).
- Thuốc an thần, thuốc chồng trầm cảm.